Buitenland

Trump hoeft geen eenheid in de tent

Het probleem met de NAVO is niet Donald Trump. Het probleem is dat de bondgenoten geen gemeenschappelijk doel meer hebben. Tot de val van de Muur was er één vijand: de Sovjet-Unie. Nu zien sommige Europeanen Rusland als voornaamste bedreiging. Voor anderen is Rusland slechts een lastpost en ligt de uitdaging meer in immigratie. Weer anderen focussen op terrorisme of de dreigende chaos op de Balkan. Trump mag zeggen dat hij „in de NAVO gelooft”. Maar hij ziet geen bedreiging in Europa. Zíjn obsessie is China.

Focussen op 2 of 4 procent bestrijdt deze doelloosheid niet. Sun Tzu schreef: „Als er verdeeldheid heerst in het kamp, heeft de generaal weinig gezag.”

Sommige Europeanen zien de NAVO als een gedateerde oorlogsmachine waar wij niet meer in moeten investeren. Anderen vrezen dat Europa zonder NAVO-bescherming onder de voet wordt gelopen. Maar mensen vergeten weleens dat de NAVO ook een politieke functie heeft in Europa. Het is een omlijsting, een groot passe-partout dat zeventig jaar lang heeft geholpen om losse Europese portretten en later ook familiekiekjes op hun plaats te houden. Zo bezien is de doelloosheid van de NAVO een fundamenteel Europees probleem.

Zonder de Amerikanen was er wellicht geen Europese Unie geweest. In 1945, met het continent volkomen in puin, gingen de Europeanen wanhopig op zoek naar een politieke structuur die kon verhinderen dat Frankrijk en Duitsland weer oorlog gingen voeren. Sinds 1870 hadden ze drie oorlogen gevoerd, iedereen meeslepend in het verderf. Maar ze wantrouwden elkaar. De een wilde een trans-Atlantische unie, de ander alleen iets politieks of juist alleen economisch voor Europeanen. De Britten saboteerden alles, omdat de Europese eenwording hun speciale relatie met de VS zou ondermijnen.

De doelloosheid van de NAVO is een fundamenteel Europees probleem

De Amerikanen zagen het anders. Er is een mooi verhaal over Eisenhower die, als hij nog opperbevelhebber van de Amerikaanse troepen in Europa is, een lunch heeft met voorvechters van een Europees leger. Waarom willen jullie dat, vraagt hij. We moeten één worden, antwoorden zij, anders vermoorden we elkaar. Waarop Eisenhower zegt: „U bedoelt, Fransen en Duitsers die hetzelfde uniform dragen? Dat gaat niet over politiek, dat gaat over menselijkheid!” Hij geeft ze zijn zegen.

De Amerikanen hebben alles gedaan om de Europeanen bijeen te brengen. Om de Sovjets op afstand te houden, was er eenheid nodig in de Europese tent. Ook wilde Washington voorkomen dat Duitsland weer als hegemoon zou opstaan. Dus moest het land ingekapseld worden. In de NAVO. En daarna in een Europese politiek-economische structuur. De Marshall-hulp kwam er alleen als de Europeanen zelf een plan voor gezamenlijke wederopbouw maakten. Ook bij de totstandkoming van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal hielpen zij.

Zeventig jaar lang hebben de VS de Europese eenwording gesteund, omdat zij er belang bij hadden. Sinds 1989 verwatert dat belang. President Obama zag meer veiligheidsrisico’s in Azië dan hier. Hij vroeg de Europeanen om het Russisch-Oekraïense conflict en het turbulente Midden-Oosten te managen. Zij faalden spectaculair. Obama sloeg Europese koppen tegen elkaar om sancties tegen Rusland in te stellen. In Libië moest hij alsnog inspringen. Tijdens de eurocrisis bemiddelde hij tussen Berlijn en Athene.

Trump zal dit niet doen. Hij wil Europa’s oostflank stabiel houden. Meer belang ziet hij niet in Europa. Nogmaals: Amerika intervenieerde in twee wereldoorlogen om een gevaarlijke hegemoon te stoppen. Van het huidige pacifistische Duitsland, een puur product van de Pax Americana, heeft Trump niets te duchten. Niemand trouwens. 42 procent van de Duitsers wil geen Amerikaanse troepen meer in zijn land; 15 procent steunt een groter defensiebudget.

Komende jaren moeten we bewijzen dat we Europa bijeen kunnen houden zonder Amerikaanse bemiddeling. Historisch zou dat een unicum zijn.


Lees meer over de NAVO-top van afgelopen week: Trump voert druk op: geen plannen maar beslissingen

Caroline de Gruyter schrijft wekelijks over politiek en Europa.