Politiek

Steeds vaker beddentekort door gebrek aan verplegers

Kinderarts Edmond Rings (Erasmus MC en LUMC) heeft het net in kaart gebracht: van de 108 Nederlandse intensivecarebedden voor kinderen zijn er sinds dinsdag nog 74 open. Want Amsterdam UMC heeft elf van zijn negentien bedden gesloten. En het is ook nog zomervakantie. Rings rekent even snel: „Normaal zitten we in de zomer op 80 procent van de landelijke capaciteit, doordat artsen en verpleegkundigen op vakantie gaan. Maar nu zitten we dus op 68 procent. Dat betekent dat ouders van een ziek kind een stuk verder zullen moeten rijden.”

Het gaat dan om kinderen met acute benauwdheid, ernstige infecties, of die onder een auto zijn gekomen. Of chronisch zieke kinderen, bij wie meer organen tegelijk falen.

Gisteren ging de IC voor kinderen op het Amsterdamse VU medisch centrum helemaal dicht; pas in september zullen er weer kinderen worden opgenomen. In Leiden, Den Haag, Groningen, Veldhoven en Emmen zijn er recent kinderbedden gesloten. Het gebeurt veel op de intensive care in academische ziekenhuizen, maar ook op gewone kinderafdelingen. De reden: te weinig gespecialiseerd personeel, vooral kinderverpleegkundigen.

Schaarste

De schaarste aan verpleegkundig personeel wordt dezer dagen pijnlijk zichtbaar op plekken waar de meest gespecialiseerde verpleegkundigen nodig zijn. Bovendien is de zomervakantie begonnen: als een aantal verpleegkundigen op vakantie is en één collega meldt zich ziek, kan een algemeen verpleegkundige vaak nog wel worden vervangen. Maar een verpleegkundige die alles weet van de intensive care, operaties, oncologie, spoedeisende hulp of de kinder-IC – die vind je niet zomaar.

En dus voeren chirurgen in Groningen ook 10 tot 15 procent minder operaties uit dan normaal. Waardoor er steeds meer patiënten op een wachtlijst belanden. „Ook kankerpatiënten”, zegt een oncoloog. De chirurgen van het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis (OLVG) in Amsterdam doen ook al 10 tot 15 procent minder operaties dan een jaar geleden. In Arnhem merken ze de krapte ook: „Meldt iemand zich ziek, dan is er geen rek om dat werk op te vangen”, aldus een uroloog. Dan gaan er bedden dicht. In Leeuwarden voelen ze op de spoedeisende hulp het tekort. Dat leidt tot langere wachttijden; soms gaat de SEH voor grote acute zorg (ernstige ongevallen) tijdelijk dicht. Een neuroloog in Leeuwarden: „De verpleegkundigen die er wel zijn, raken overbelast.”

In Amsterdam wordt het tekort aan verpleegkundigen nog eens versterkt door de huizenmarkt. Koop- en huurprijzen zijn de afgelopen twee jaar zo de pan uit gerezen dat verpleegkundigen er geen huis kunnen krijgen. „We zien verpleegkundigen vaak naar de regio vertrekken [Amsterdam uit, red.], omdat er simpelweg geen mogelijkheden zijn om een groter huis te kopen als ze kinderen krijgen”, aldus de woordvoerder van het OLVG. Betaalbaar parkeren is in de hoofdstad ook onmogelijk, waardoor werk voor verpleegkundigen in andere plaatsen aantrekkelijker wordt.

Wat ziekenhuizen níét doen, onderstreept de woordvoerder van het Máxima Medisch Centrum in Veldhoven, is gewoon doorgaan met patiënten opnemen terwijl er te weinig personeel is. „We sluiten bedden, zodat we de kwaliteit van de zorg kunnen garanderen bij de bedden die we wel hebben.” Het sluiten van bedden is dus niet meteen vervelend voor de bewoners in de regio; bedden openhouden met te weinig verpleegkundigen zou erger zijn.

Studentenstop

Twee weken geleden besloten de zeventien hogescholen die verpleegkundigen opleiden om vanaf 2019 de studentenstop te schrappen. Ze zaten in een vicieuze cirkel: door de krapte op de werkvloer hebben verpleegkundigen weinig tijd om stagiaires op te leiden. Een stage is een essentieel onderdeel van de opleiding en dus hadden de opleidingen een studentenstop ingesteld: er konden maar vierhonderd verpleegkundigen per opleiding per jaar worden opgeleid. Maar door die numerus fixus, die gold sinds 2012, zijn er te lang te weinig verpleegkundigen op de arbeidsmarkt gekomen, waardoor de krapte op de werkvloer weer is gegroeid.

Bovendien vertrekken er veel verpleegkundigen: vorig jaar verlieten bijna tachtigduizend verpleegkundigen de zorg – ziekenhuizen, wijkverpleging en verpleeghuizen. Telkens blijkt dat onregelmatige diensten hun belangrijkste grief zijn. Dat kwam ook uit een recente enquête van de Stichting Arbeidsmarkt Ziekenhuizen, toen onderzoekers vroegen naar de vertrekredenen van jonge verpleegkundigen. Andere klachten: te weinig carrièremogelijkheden, te laag salaris, te hoge werkdruk. De komende twee jaar zijn er ruim 125.000 nieuwe verpleegkundigen nodig.

Het is in die zin de best denkbare tijd voor verpleegkundigen om actie te voeren: maandag begonnen ze ermee in het Leids Universitair Medisch Centrum. Zeshonderd verpleegkundigen gingen op de grond zitten in de hal, uit protest tegen de cao die de academische ziekenhuizen voorstellen. Dinsdag gebeurde datzelfde in het UMC Utrecht. De verpleegkundigen willen meer loon, minder werkdruk en meer ruimte om af te zien van avond- en nachtdiensten als ze ouder zijn dan 57 jaar. Alleen al onder de cao voor academische ziekenhuizen vallen zestigduizend verpleegkundigen, verzorgenden en artsen.

Echt staken doen ze niet. Daarvan zouden de patiënten de dupe zijn.