Politiek

Staatscommissie pleit voor bindend referendum en gekozen formateur

Om de parlementaire democratie te versterken, zouden regering en parlement moeten nadenken over de invoering van het bindend referendum en een gekozen formateur. Dat stelt de staatscommissie parlementair stelsel in haar tussenrapport dat donderdag werd gepresenteerd.

De voorstellen die de staatscommissie nu doet zijn „mogelijke oplossingen” die de commissie nog moet „uitwerken of afwegen” in het eindrapport dat in december verschijnt.

De commissie schrijft dat een bindend correctief referendum „als uiterste middel” de democratie „zou kunnen versterken”. Het kabinet-Rutte III is momenteel juist bezig een andere referendumvorm, het raadgevend referendum, af te schaffen. Bij een bindend correctief referendum is de politiek, in tegenstelling tot bij de raadgevende variant, verplicht om de uitslag over te nemen.

Referendum ‘verstandig gebruiken’

Voorzitter Johan Remkes, commissaris van de koning in Noord-Holland en oud-minister van Binnenlandse Zaken (VVD), zei dat het bindend referendum een aanvulling op de parlementaire democratie is „bij verstandig en terughoudend gebruik”. Remkes denkt dat het instrument nuttig kan zijn bij „zwaarwegende onderwerpen”, zoals grondwetswijzigingen en bijvoorbeeld euthanasiewetgeving.

De staatscommissie denkt er verder over na hoe het kiesstelsel „meer op personen dan op partijen ingericht kan worden”. Verder pleit de commissie voor het kijken naar een gekozen formateur en het instellen van een Constitutioneel Hof dat wetten aan de grondwet kan toetsen. Een gekozen formateur, die de leiding krijgt bij de kabinetsformatie, moet de kiezer meer invloed geven op welke coalitie er na de verkiezingen wordt samengesteld.

De staatscommissie werd begin vorig jaar op verzoek van Eerste en Tweede Kamer ingesteld en kreeg als opdracht te kijken „of het parlementair stelsel voldoende toekomstbestendig is”.

Commissie sprak experts en burgers

Naast voorzitter Remkes telt de commissie zeven leden, onder wie de oud-senatoren Jacob Kohnstamm (D66), Ruud Koole (PvdA), Eric Janse de Jonge (CDA), Flora Lagerwerf-Vergunst (ChristenUnie) en Nanneke Quik-Schuijt (SP). Verder maken de hoogleraren Tom van der Meer (UvA) en Carla van Baalen (Nijmegen) deel uit van de commissie.

De commissie sprak de afgelopen maanden met experts, burgers en instellingen over hun ideeën rond het functioneren van de democratie. Het eindrapport van de commissie komt in december, waarna het kabinet volgend jaar op de aanbevelingen zal reageren. Het kabinet is niet verplicht de voorstellen over te nemen.

Correctie (21 juni, 15.15 uur): in een eerdere versie van dit stuk stond ‘gekozen premier’, dit moet ‘gekozen formateur’ zijn. Het is inmiddels aangepast.