Politiek

‘Druk op jongeren neemt gevaarlijke vormen aan’

De aanleiding

De Volkskrant kopte dinsdag ‘Druk op jongeren neemt gevaarlijke vormen aan’. Dit werd vervolgens breed overgenomen door andere media, waaronder Nu.nl, De Telegraaf en het Reformatorisch Dagblad. De Volkskrant schrijft op basis van een rapport van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) dat de mentale druk op jongeren en jongvolwassenen dusdanig toeneemt dat hun gezondheid eronder dreigt te lijden. Dit laatste checken we.

Waar is het op gebaseerd?

Het artikel van de Volkskrant is gebaseerd op de Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV) (2018) van het RIVM. Dit is een vierjaarlijks rapport waarin de belangrijkste opgaven op het gebied van volksgezondheid in kaart worden gebracht. De mentale druk op jongeren is één van de vijf mogelijke veranderingen in de zorgvraag waar het RIVM op wijst.

De Volkskrant laat onderzoekers Henk Hilderink en Marieke Verschuuren van het RIVM aan het woord. Herkennen zij zich in de kop? Ten eerste: neemt de mentale druk op jongeren toe? En ten tweede: vormt deze toename een gevaar voor jongeren?

„Die kop hebben wij natuurlijk niet bedacht”, aldus Verschuuren. De cijfermatige onderbouwing is nog beperkt, „maar dat komt omdat het een redelijk nieuw onderwerp is. Door de 24-uurseconomie, de flexibele arbeidsmarkt en sociale media is er meer druk op jongeren en dat moeten we goed in de gaten houden.”

Volgens de onderzoekers is het rapport signalerend bedoeld, en is er meer kennis over dit onderwerp nodig. Dan pas kan worden vastgesteld of de druk op jongeren daadwerkelijk toeneemt, of sterker nog, een gevaar vormt.

Waarom ze het dan toch hebben genoemd? „We hebben met verschillende partijen gesproken, waaronder veel experts, en mentale druk onder jongeren kwam heel duidelijk naar voren als probleem. Dat is voor ons een signaal dat er echt iets speelt.”

En, klopt het?

De Volkskrant schrijft zijn berichtgeving duidelijk toe aan het RIVM, zegt Tonie Mudde, chef wetenschap van De Volkskrant. Over het gebruik van het woord ‘gevaarlijk’ in de kop „valt te discussiëren”, zegt Mudde, „maar stress, depressies en slaapproblemen zijn wel serieuze problemen.” Het RIVM schrijft in zijn rapport dat het gebruik van sociale media tot deze problemen leidt. Daarnaast zegt Mudde dat de krant zeer bewust een tweede onafhankelijke expert heeft geraadpleegd, die in hun artikel belangrijke kanttekeningen plaatst bij het RIVM-rapport.

Dat is hoogleraar Victimologie Peter van der Velden van Tilburg University. Hij zegt in het stuk dat uit zijn eigen onderzoek blijkt dat (mentale) gezondheidsproblemen bij studenten niet zijn toegenomen en ook niet vaker voorkomen dan bij leeftijdsgenoten die niet studeren. Dat schreef hij in april ook in NRC.

Het RIVM waarschuwt heel voorzichtig dat de mentale druk lijkt toe te nemen, maar voor ieder onderzoek dat dit bevestigt, is een ander onderzoek te vinden dat dit ontkracht, zegt de hoogleraar in een reactie.

Dat sociale media tot meer druk op jongeren leiden, is volgens hem niet te bewijzen. „Er kan misschien meer druk zijn, maar echte lijdensdruk is van een ander kaliber”, zegt Van der Velden.

„Het kan zijn dat jongeren bang zijn om een sociaal evenement te missen omdat ze foto’s daarvan zien op sociale media, zoals het RIVM beschrijft, maar die angst is anders dan de angst die iemand met een fobie of angststoornis voelt. We moeten oppassen met woorden zoals angst en depressie, die in de GGZ echt een zware betekenis hebben.”

De resultaten van onderzoeken naar het effect van sociale media op jongeren zijn heel gevarieerd. Als er al een negatief effect wordt gevonden is dat heel beperkt, zegt Van der Velden. „Toch blijft het een hardnekkig gerucht. Ik ken alle longitudinale studies en er is geen bewijs om hard te stellen dat er een effect is.”

Conclusie

Dat de druk op jongeren gevaarlijke vormen aanneemt, wordt in het RIVM-rapport niet met cijfers onderbouwd. De onderzoekers stellen enkel dat het lijkt alsof de mentale druk toeneemt. De kop van de Volkskrant is dus te kort door de bocht. We beoordelen de kop daarom als ongefundeerd.

Charlotte Bouwman

Ook een bewering zien langskomen? Mail [email protected]