Buitenland

De champagne gaat traag open voor de Grieken

Griekenland blijft, hoe kan het anders, tot het einde een hoofdpijndossier. Donderdag had een feestje moeten worden, om te vieren dat het land na acht jaar internationale geldinjecties weer op eigen benen kan staan, maar op de valreep bleek de champagne niet meteen tevoorschijn te komen. Er waren toch nog bezwaren uit, hoe kan het anders, Duitse hoek.

Dat Griekenland binnenkort, vanaf augustus, van het infuus afkan is duidelijk. De vraag is alleen: onder welke voorwaarden? Ministers van Financiën uit eurolanden waren donderdag bijeen in Luxemburg om knopen door te haken. Over de laatste tranche EU-steun die Griekenland straks nog meekrijgt (mogelijk zo’n 12 miljard euro) en, vooral, over de schuld van het land en hoeveel lichter die gemaakt kan worden.

Iedereen wil de Griekse kwestie graag achter zich laten, maar niemand wil tegenover het eigen electoraat de indruk wekken dat Griekenland wordt gematst. Dat geldt met name voor Duitsland. Dat land wilde donderdag niet meteen instemmen met het voorstel om de Grieken 10 tot 15 jaar langer de tijd te geven om de leningen uit het allereerste hulpprogramma – zo’n 100 miljard euro – terug te betalen. De Griekse minister Efklidis Tsakalotos moest zich terugtrekken met zijn Duitse en Franse collega om de plooien glad te strijken.

‘Grieken hebben hun deel gedaan’

Bij aankomst in Luxemburg deden de bewindslieden allemaal hun best enthousiasme uit te stralen. Wopke Hoekstra (Financiën, CDA) zei dat de Grieken „spijkerhard” hebben gewerkt en „meer progressie gemaakt dan we twee of drie jaar geleden voor mogelijk hielden”. Daarom was het volgens hem fair dat er nu over schuldverlichting wordt gesproken. „De Grieken hebben hun deel gedaan”, zei zijn Franse collega Bruno Le Maire. „Nu moeten wij het onze doen.” Eurocommissaris Pierre Moscovici (Economische Zaken) voorspelde een „historische dag”. Maar omstreeks elf uur ’s avonds was die nog niet aangebroken.

De Griekse crisis begon acht jaar geleden met een acuut verlies aan vertrouwen, toen duidelijk werd dat de staatsfinanciën er veel slechter aan toe waren dan steeds was gezegd. De Griekse economie bleek in de basis zwak. De Griekse staat „bleek niet eens te weten hoeveel ambtenaren er precies in dienst waren genomen”, aldus Moscovici deze week in een terugblik op zijn blog. Omdat het land zonder toegang tot kredietmarkten om dreigde te vallen, werd tandenknarsend een grote reddingsoperatie opgetuigd, door de EU, de Europese Centrale Bank (ECB) en het Internationaal Monetair Fonds (IMF).

Acht jaar en drie hulpprogramma’s later is er in totaal 273 miljard euro aan Griekenland geleend. „En ja, dat bedrag is adembenemend”, aldus Moscovici. Maar een vertrek van het land uit de eurozone – Grexit – zou pas echt „een ramp” en „fataal” zijn geweest volgens de eurocommissaris, omdat daarmee ernstige twijfel zou zijn ontstaan over de politieke wil van eurolanden om elkaar bij tegenspoed te helpen.


Hoe gaat het inmiddels met Griekenland? Correspondent Toon Beemsterboer legt uit: ‘Als de steun stopt zijn alle offers voor niets geweest’

Eurolanden willen blijven controleren

Die wil werd vooral in 2015 op de proef gesteld, toen de links-populistische premier Alexis Tsipras aan de macht kwam en keihard de confrontatie zocht, onder meer met een referendum over de bezuinigingen, om met de afgrond – en een dreigende bankrun – in zicht toch weer bij te draaien. Dat er steeds weer kostbare tijd werd gemorst, komt niet alleen door de Grieken. Ook tussen de geldschieters onderling ontstond onenigheid. Het IMF kon steeds minder geduld opbrengen met het rijke Europa en ergerde zich aan de lang onverzoenlijke opstelling ten aanzien van de Griekse schuld.

Volgens econoom Daniel Gros, van de Brusselse denktank CEPS, valt er maar één echte les te trekken uit de Griekse crisis: dat dwang van bovenaf eigenlijk niet werkt. „We hebben gezien dat je een land elke hervorming kunt opleggen die je wilt, maar dat het dan niet erg waarschijnlijk is dat die ook echt wordt uitgevoerd”, zegt Gros. „Een land kan alleen hervormen als het zich eigenaar voelt van het probleem en van de oplossing.”

Voelt Griekenland zich dat? Zeker weten doen de eurolanden dat nog steeds niet. Ook na augustus willen ze geregeld op bezoek blijven komen in Athene, om te controleren of de overheidsfinanciën niet weer ontsporen en de afgesproken hervormingen ook wel echt worden doorgevoerd.

Op papier ziet alles er goed uit. Sinds vorig jaar groeit de Griekse economie weer, met naar verwachting 1,9 procent dit jaar en 2,3 procent in 2019. Het begrotingstekort van dik 15 procent dat het in 2009 had werd vorig jaar een overschot van 0,8 procent. Maar het herstel komt wel rijkelijk laat. De groei in de eurozone lijkt alweer af te zwakken, de door Trump ontketende handelsoorlog zorgt wereldwijd voor onzekerheid en volgend jaar zijn er alweer verkiezingen in Griekenland.

Griekse tijdlijn

19 oktober 2009

De Griekse minister van Financiën laat de Eurogroep weten dat het begrotingstekort van zijn land over 2009 wel 12,5 procent van het bnp kan gaan bedragen.

2 mei 2010

Op verzoek van de Griekse autoriteiten stemt de Eurogroep in met een lening van 80 miljard euro aan het met schulden overladen land. Het IMF draagt nog eens 30 miljard bij.

2011

Nadat de Griekse economie in 2008 in een recessie belandt, krimpt de economie in 2011 met 9,1 procent. Pas in 2014 is er weer even groei, die in 2015 alweer stagneert.

14 maart 2012

Op verzoek van de Griekse autoriteiten stemt de Eurogroep in met een extra lening van 130 miljard euro. Het IMF springt ook weer bij, met 19,8 miljard euro.

25 januari 2015

Anti-bezuinigingspartij Syriza wint de Griekse verkiezingen. De nieuwe premier Tsipras bezweert te heronderhandelen over het bezuinigingspakket dat de Eurogroep oplegde.

16 juli 2015

Nadat Griekenland als eerste ontwikkelde land een terugbetaling aan het IMF mist, overtuigt Tsipras het parlement toch in te stemmen met nieuwe bezuinigingen en hervormingen.

20 augustus 2015

Griekenland heeft opnieuw financiële hulp nodig. In ruil voor verdere bezuinigingen en hervormingen besluit de Eurogroep 86 miljard euro beschikbaar te stellen.

2010 – nu

Er is flink hervormd. De belastingheffing is efficiënter, de nationale bank is onafhankelijker, banken hebben minder slechte leningen en de arbeidsmarkt functioneert beter.

20 augustus 2018

Sinds 2017 groeit de economie. Vanaf 20 augustus dit jaar staat het land financieel op eigen benen. Looptijden van verstrekte leningen worden verlengd, om de Grieken meer lucht te geven.