Politiek

Waarom we vannacht de klok een uur terugzetten

1. Waarom bestaan zomer- en wintertijd?

Om te beginnen: zomertijd en wintertijd bestaan in zekere zin niet. Vooral wintertijd niet. Wintertijd is de tijd die onze klokken zouden aangeven als we ons niet het grootste deel van het jaar, van eind maart tot eind oktober, zouden houden aan wat we zomertijd noemen: de klok een uur vooruit in de lente.

Met die zomertijd zijn we in Nederland begonnen in 1977, na de oliecrisis van 1973. Het zou energie besparen (lamplicht) en de mensen ’s avonds ook meer zonverlichte vrije tijd geven, of in elk geval daglichtverlichte vrije tijd. In de jaren 70 en 80 maakten verschillende Europese landen afspraken om gelijk te lopen en nu houden alle EU-lidstaten zich aan dezelfde zomertijddata.

Zomertijd is dus een bedachte, afgesproken tijd, kun je zeggen. Maar in feite is natuurlijk al onze tijd bedachte, afgesproken tijd en geen ‘natuurlijke tijd’. Kijk eens naar een kaart waarop de verschillende tijdzones staan aangegeven: die grillige grenzen verdelen de aardbol niet bepaald in keurige mandarijnpartjes.

En de zon staat bijvoorbeeld ook nergens in Nederland om twaalf uur ’s middags op het hoogste punt. Het duurt in de winter nog ruim een half uur en in de zomer zelfs ruim anderhalf uur voordat-ie daar is. Wie nu uit puur nationalisme zin krijgt om een Nederlandse tijdzone te creëren, moet bedenken dat de zon sowieso nooit overal in Nederland om twaalf uur ’s middags op het hoogste punt kan staan. Er zit bijvoorbeeld al een kwartier verschil tussen de zonsopkomst in het uiterste westen en het uiterste oosten van Nederland.

2. Was de zomertijd niet een idee van de Duitsers?

Zomertijd werd inderdaad voor het eerst daadwerkelijk ingevoerd door de Duitse overheid. Er waren al eerder mensen op het idee gekomen, maar de eerste keer dat het werd ingevoerd was in 1916, tijdens de Eerste Wereldoorlog in Duitsland en de bezette gebieden, ook al om energie te besparen. Nederland en het Verenigd Koninkrijk volgden toen dat voorbeeld. Duitsland schafte de zomertijd na de oorlog weer af, maar Nederland hield de zomertijd vol tot 1946.

Nu hanteert ongeveer een kwart van de wereldbevolking in zo’n zeventig landen zomertijd, voornamelijk in Noord-Amerika en Europa.

3. Heeft zomertijd zin? Bespaart het inderdaad energie?

Dat is niet duidelijk. Er zijn onderzoeken die een (kleine) energiebesparing laten zien, maar een toename van energieverbruik is ook wel aangetoond. Bovendien is het menselijk energieverbruik de laatste decennia sterk veranderd. Lampen zijn energiezuiniger geworden, we rijden meer auto, hebben meer apparaten. Er is dus meer onderzoek nodig, maar het lijkt onwaarschijnlijk dat zomertijd energie bespaart.

NRC checkt: ‘Energiebesparing door de zomertijd is nooit bewezen’